PHIẾN ĐÁ GIỮA RỪNG SÂU - DẤU KHẮC CỦA NGƯỜI XƯA HAY NHỮNG ĐƯỜNG NÉT DO THỜI GIAN TẠO TÁC

PHIẾN ĐÁ GIỮA RỪNG SÂU - DẤU KHẮC

CỦA NGƯỜI XƯA HAY NHỮNG ĐƯỜNG NÉT DO THỜI GIAN TẠO TÁC?

        Người tiều phu già tên Bảy Lâm đã đi qua khu rừng ấy gần nửa đời người, nhưng phải đến một buổi sáng sau cơn mưa lớn, ông mới phát hiện ra phiến đá nằm khuất dưới những bụi dây leo ở lưng chừng núi. Phiến đá lớn gần bằng một chiếc bàn dài, một đầu cắm sâu vào đất, đầu kia nghiêng về phía một khoảng trống giữa rừng. Trên bề mặt đá có những đường rãnh ngoằn ngoèo, vài nét cong giống hình sóng nước, xen giữa là những dấu lõm tròn không đều nhau. Khi ánh nắng chiếu xiên qua tán lá, những đường nét ấy hiện lên rõ rệt, khiến người nhìn có cảm giác như đang đứng trước một tấm bản đồ cổ đã bị thời gian vùi lấp. Bảy Lâm vốn không phải người tin vào chuyện ma quỷ. Ông đã sống bằng nghề rừng từ thuở thanh niên, từng chứng kiến cây cổ thụ đổ sau bão, những vách đá nứt ra trong mùa khô và những dòng suối đổi hướng sau nhiều năm mưa lũ. Thế nhưng, phiến đá này khiến ông băn khoăn bởi những đường rãnh trên mặt đá dường như không giống các vết nứt mà ông từng thấy. Ông kể rằng người già trong vùng từng nhắc đến một nơi gọi là “đài đá của người giữ núi”, nơi những người xưa có thể đã dùng để quan sát địa hình hoặc đánh dấu đường đi.

       Không ai biết câu chuyện bắt nguồn từ đâu, càng không có tài liệu xác nhận từng tồn tại một công trình như vậy. Nhưng kể từ khi phát hiện phiến đá, Bảy Lâm thường trở lại nơi ấy, đứng lặng nhìn những đường nét cũ kỹ và tự hỏi liệu chúng có đang lưu giữ một thông điệp nào đó từ quá khứ. Một buổi chiều, khi ngồi uống trà tại nhà người quen, ông nghe nhắc đến Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiêm tinh và Thần số học KIMSOHA, người đang thực hiện chuỗi ký sự về những bí ẩn của núi rừng, phong thủy truyền thống và các hiện tượng địa chất chưa được giải thích đầy đủ. Ông tìm cách liên hệ với trung tâm, kể lại câu chuyện và gửi vài bức ảnh chụp bằng điện thoại. Trong ảnh, phiến đá hiện ra dưới ánh sáng yếu, bề mặt phủ rêu và đất ẩm. Những đường rãnh quả thực khá đặc biệt, nhưng độ phân giải không đủ để xác định chúng được hình thành như thế nào. Hạnh Thu xem ảnh nhiều lần rồi phóng to từng vùng. Chị không vội cho rằng đó là ký hiệu cổ, cũng không xem chúng đơn thuần là sản phẩm ngẫu nhiên của tự nhiên. Điều chị quan tâm là làm thế nào phân biệt được các đường khắc do con người tạo ra với những rãnh hình thành bởi phong hóa, dòng nước, sự phát triển của rễ cây hoặc các quá trình địa chất lâu dài. Chị quyết định tổ chức một chuyến khảo sát, đồng thời mời Phạm Thanh, chuyên gia địa chất thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoáng sản KIMSOHA, phối hợp đánh giá đặc điểm của phiến đá và môi trường xung quanh.

         Khi nghe Hạnh Thu mô tả hình dạng những đường rãnh, Thanh hỏi chị có biết phiến đá nằm nguyên tại chỗ hay đã từng bị di chuyển hay không. Chị trả lời rằng hiện chưa có thông tin đáng tin cậy. Thanh nói: “Vậy chúng ta phải bắt đầu từ những điều đơn giản nhất: đá thuộc loại gì, bề mặt phong hóa ra sao, các đường rãnh cắt qua cấu trúc tự nhiên hay đi theo những cấu trúc ấy. Chỉ khi có đủ dữ liệu, chúng ta mới nên bàn đến khả năng có dấu khắc của con người”.

        Hạnh Thu mỉm cười: “Tôi cũng muốn biết liệu hình dạng ấy có ý nghĩa trong cách người xưa quan sát núi rừng hay không. Nhưng trước hết, chúng ta phải xác định điều gì thực sự đang nằm trước mắt mình”. Hai ngày sau, họ cùng một người dẫn đường tiến vào khu rừng. Đêm trước vừa có mưa, mặt đất còn ẩm, lá cây đọng những giọt nước trong veo. Con đường mòn nhỏ uốn quanh chân núi, khi ẩn dưới tán cây, khi mở ra trước những khoảng sáng loang lổ.          Càng đi sâu, tiếng người càng xa, chỉ còn tiếng chim gọi nhau từ những tầng lá cao và tiếng nước chảy mơ hồ đâu đó bên dưới. Hạnh Thu đi chậm, thỉnh thoảng dừng lại quan sát hình thế sườn núi. Với chị, những đường sống núi nối tiếp nhau, các khoảng trũng và hướng thoát nước tạo thành một bức tranh tổng thể mà phong thủy truyền thống thường tiếp cận qua quan niệm loan đầu. Trong những câu chuyện cổ, núi có thể được hình dung như thân rồng, các nhánh núi như cánh tay ôm giữ thung lũng, còn những dòng nước là đường dẫn tạo nên thế sơn thủy. Tuy nhiên, Hạnh Thu luôn phân biệt rõ giữa ngôn ngữ biểu tượng và kết luận thực tế. Những hình tượng ấy có giá trị trong lịch sử tư tưởng và văn hóa phương Đông, nhưng không thể tự chúng chứng minh một nơi từng là địa điểm hành lễ, đài quan sát hay trung tâm quyền lực của người xưa. Phiến đá xuất hiện sau một khúc quanh, nằm dưới những tán cây già.

       Khi nhìn thấy nó ngoài thực địa, Hạnh Thu bất giác dừng bước. Những đường rãnh trên mặt đá rõ hơn trong ảnh, có đường uốn thành vòng cung, có đường kéo dài rồi đột ngột biến mất ở mép đá. Một số đoạn bị rêu phủ kín, vài chỗ đọng nước thành những vệt đen. Bên cạnh phiến đá là các tảng đá nhỏ nằm rải rác, phía sau có một sườn dốc thoải xuống khe nước. Không có dấu hiệu rõ ràng của tường xây, nền móng hay các cấu kiện nhân tạo khác. Thanh đặt ba lô xuống, đi vòng quanh phiến đá nhưng không chạm mạnh vào bề mặt. Anh chụp ảnh tổng thể, ảnh cận cảnh và ghi lại vị trí tương đối của phiến đá với các điểm địa hình xung quanh. Anh quan sát hướng của những đường rãnh, độ sâu, mép rãnh và mối liên hệ giữa chúng với các vết nứt tự nhiên. Một số đường rãnh chạy gần song song với những khe nứt nhỏ trên bề mặt đá. Ở những vị trí khác, các rãnh cắt ngang qua vùng đá có màu sắc và độ cứng khác nhau.

        Thanh cúi xuống quan sát một vết lõm tròn, nhận thấy phần mép đã bị mài mòn, nhưng chưa thể biết đó là dấu vết của công cụ hay kết quả của quá trình phong hóa. “Đá này đã chịu tác động của môi trường trong thời gian dài. Nước, sự thay đổi nhiệt độ, rêu và các sinh vật bám trên bề mặt đều có thể góp phần làm thay đổi hình dạng. Nhưng việc có những đường nét trông giống ký hiệu không đủ để kết luận chúng do con người tạo ra”, anh nói.

         Hạnh Thu đứng đối diện, nhìn những đường cong hiện lên dưới ánh sáng xuyên qua tán rừng: “Nếu một người xưa từng khắc chúng, có thể họ đã muốn ghi lại điều gì đó. Nhưng nếu tự nhiên tạo thành, việc con người nhìn thấy hình tượng trong đó cũng là một phần của cách chúng ta nhận thức thế giới”.

        Thanh ngẩng lên, nhìn chị bằng vẻ tán đồng: “Đúng vậy. Điều quan trọng là đừng để hình ảnh chúng ta tưởng tượng quyết định kết quả khảo sát”. Họ dành gần một giờ để quan sát khu vực xung quanh. Ở phía trên phiến đá có một cụm đá lộ thiên nằm theo dải, giữa các khối đá xuất hiện những khe nứt tự nhiên. Phía dưới là một rãnh thoát nước nhỏ, nơi nước mưa có thể chảy qua khi lượng nước từ sườn núi tăng lên. Trên mặt một tảng đá gần đó, Thanh nhận thấy các vết rãnh nông kéo dài theo cùng hướng với bề mặt nghiêng. Những dấu vết này khiến anh chú ý đến khả năng nước chảy và vật liệu bị cuốn trôi đã góp phần tạo hình cho một số đường nét. Tuy vậy, anh không cho rằng toàn bộ phiến đá có thể được giải thích bằng một cơ chế duy nhất. Để xác định rõ hơn, cần khảo sát thành phần khoáng vật, cấu trúc đá, hình thái rãnh và sự phân bố của các dấu vết trên bề mặt. Nếu xuất hiện bằng chứng đáng tin cậy về hoạt động của con người, việc đánh giá khảo cổ học cần được thực hiện bởi chuyên gia và cơ quan có thẩm quyền phù hợp. Hạnh Thu đi đến phía đầu phiến đá, nơi mặt đá nghiêng nhẹ về khoảng đất trống. Từ vị trí ấy, chị có thể nhìn thấy một phần thung lũng qua những khoảng lá. Chị quan sát hướng mở của địa hình, đường sống núi phía xa và vị trí khe nước bên dưới. Trong cách nhìn phong thủy cổ truyền, một khoảng đất có tầm nhìn rộng, gần nguồn nước và nằm trong quan hệ đặc biệt với các dải núi có thể được xem là nơi đáng chú ý khi nghiên cứu hình thế. Nhưng không có cơ sở để khẳng định chỉ vì phiến đá hướng về thung lũng mà nơi này nhất định là đài quan sát hay điểm hành lễ.

         Hạnh Thu ghi lại nhận xét ấy vào sổ, bên cạnh dòng chữ: “Giả thuyết văn hóa cần được kiểm chứng bằng tư liệu độc lập”. Trong lúc Thanh tiếp tục chụp ảnh, người dẫn đường kể rằng những người lớn tuổi từng nhắc đến tiếng động lạ ở khu vực này vào những đêm gió mạnh. Âm thanh được mô tả như tiếng gõ khô phát ra từ trong đá, đôi khi vang lên vài nhịp rồi tắt. Hạnh Thu chăm chú lắng nghe, nhưng không đưa câu chuyện vào danh sách bằng chứng về phiến đá. Thanh giải thích rằng gió đi qua khe đá, cành cây va chạm, đá rời dịch chuyển hoặc âm thanh phản xạ giữa các bề mặt đều có thể tạo ra những tiếng động khó xác định nguồn. Nếu hiện tượng được ghi nhận rõ ràng, nhóm có thể quan sát và ghi âm vào thời điểm thích hợp. Còn hiện tại, lời kể chỉ nên được lưu như thông tin cần kiểm tra, không phải bằng chứng cho một hoạt động huyền bí.

      Đến giữa trưa, mây mỏng dần, nắng chiếu lên bề mặt đá làm những giọt nước nhỏ bốc hơi. Một đường rãnh vốn tối màu trở nên sáng hơn khi lớp nước đọng khô đi. Thanh gọi Hạnh Thu đến xem. Ở đoạn này, mép rãnh có những hạt khoáng vật lộ ra, còn phần đá xung quanh bị mòn không đồng đều. Anh chụp ảnh có thước đo làm chuẩn kích thước, đánh dấu vị trí và ghi lại góc chiếu sáng. Anh giải thích rằng ảnh chụp trong các điều kiện ánh sáng khác nhau có thể làm một vết lõm trông sâu hơn hoặc biến một vệt mờ thành đường nét rõ rệt. Vì vậy, việc so sánh ảnh phải dựa trên góc chụp, tỷ lệ và điều kiện ghi nhận tương đối thống nhất. Hạnh Thu nghe xong liền nhìn lại những bức ảnh ban đầu của Bảy Lâm. Trong một tấm ảnh, đường rãnh trông như hình một con vật đang cuộn mình; trong tấm khác, khi ánh sáng đổi hướng, nó lại giống một dòng nước chảy qua khe núi. Chị chợt nhận ra rằng chính sự thay đổi của ánh sáng có thể khiến trí tưởng tượng con người đi xa hơn những gì bề mặt đá thực sự thể hiện. “Có lẽ trước khi hỏi phiến đá muốn nói điều gì, chúng ta phải hỏi nó thực sự có những đường nét nào”, chị nói. Thanh bật cười nhẹ: “Đó là câu hỏi tốt nhất mà chúng ta có thể bắt đầu”.

             Buổi chiều, họ ngồi nghỉ trên một tảng đá bằng phẳng cách phiến đá một khoảng an toàn. Hạnh Thu mở sổ, phác lại các đường nét chính theo quan sát của mình. Chị không cố biến chúng thành hình rồng, bản đồ hay ký tự cổ. Chị chỉ ghi lại hình dạng, hướng kéo dài và những đoạn bị đứt quãng. Thanh xem bản phác họa rồi chỉ ra một số vị trí cần chụp bổ sung. Hai cách tiếp cận khác nhau dần tìm được điểm gặp: Hạnh Thu quan tâm đến ý nghĩa văn hóa có thể được gợi ra từ hình thế, còn Thanh tập trung vào đặc điểm vật chất có thể quan sát và đo đạc. Họ thống nhất rằng kết quả khảo sát ban đầu chưa đủ để xác định nguồn gốc các đường rãnh. Cần có thêm ảnh chi tiết, đánh giá đặc điểm đá và đối chiếu với các dạng phong hóa tự nhiên thường gặp. Nếu phát hiện dấu hiệu có khả năng liên quan đến di tích hoặc hiện vật, họ sẽ không tự ý làm sạch sâu, cạo rêu hay lấy mẫu phá hủy, mà bảo vệ nguyên trạng và xin ý kiến chuyên gia phù hợp. Phiến đá có thể mang giá trị địa chất, văn hóa hoặc đơn giản là một hình thái tự nhiên thú vị; cả ba khả năng đều đáng được xem xét cẩn trọng. Trước khi rời khu rừng, Hạnh Thu đứng lại thêm một lần. Gió lay nhẹ những tán lá, làm ánh sáng trên bề mặt đá thay đổi từng khoảnh khắc. Những đường rãnh dường như hiện lên rồi chìm xuống, như thể phiến đá đang giữ kín một câu chuyện mà người đến sau chưa đủ dữ liệu để đọc. Chị biết cảm giác ấy dễ khiến người ta muốn tìm ngay một lời giải huyền bí. Nhưng sau chuyến đi, điều chị trân trọng hơn cả là cơ hội đặt câu hỏi đúng, giữ nguyên những gì chưa biết và không để lời đồn thay thế bằng chứng.

           Trên đường xuống núi, Thanh đi bên cạnh chị, cẩn thận mang chiếc túi đựng dụng cụ. Hạnh Thu hỏi: “Anh có thất vọng nếu cuối cùng những đường rãnh ấy chỉ là sản phẩm của tự nhiên không?”.

          Thanh suy nghĩ một lúc rồi đáp: “Không. Tự nhiên cũng có lịch sử của nó. Một phiến đá bị nước, gió và thời gian biến đổi qua hàng nghìn năm vẫn có thể kể một câu chuyện rất đáng nghiên cứu. Chỉ cần chúng ta không tự viết thêm những chương chưa từng có”.

           Hạnh Thu khẽ cười. Câu trả lời giản dị ấy khiến chị cảm thấy nhẹ lòng. Chị nhận ra giữa họ đang hình thành một sự đồng điệu không đến từ việc luôn có chung một cách nhìn, mà từ khả năng tôn trọng câu hỏi của người kia. Có lẽ tình cảm cũng giống một cuộc khảo sát dài: không thể chỉ dựa vào những dấu hiệu thoáng qua để kết luận, mà phải qua thời gian, qua những lần cùng nhau đối diện với điều chưa biết, người ta mới hiểu được điều gì thật sự bền vững. Khi trở về, nhóm gửi cho Bảy Lâm bản ghi nhận sơ bộ và khuyến nghị không tự ý di chuyển, đục khắc hoặc làm sạch mạnh phiến đá. Nếu muốn xác định giá trị lịch sử hay khảo cổ, cần có đánh giá chuyên môn dựa trên bằng chứng độc lập. Những câu chuyện truyền miệng vẫn được lưu lại như một phần ký ức địa phương, nhưng không được dùng để khẳng định niên đại hoặc nguồn gốc của các đường rãnh. Phiến đá giữa rừng sâu vẫn nằm nguyên nơi cũ, dưới những tán cây đã che bóng cho nó qua nhiều mùa mưa nắng. Có thể thời gian sẽ tiếp tục làm mờ các đường nét; cũng có thể một cuộc khảo sát chuyên sâu trong tương lai sẽ giúp con người hiểu thêm về cách chúng hình thành. Nhưng cho đến khi có bằng chứng rõ ràng, nguồn gốc của chúng vẫn là câu hỏi mở. Đối với KIMSOHA, chuyến đi này không phải cuộc săn tìm một bí mật để gây kinh ngạc, mà là bài học về sự kiên nhẫn trước những điều chưa thể giải thích. Hạnh Thu khép cuốn sổ, nhìn những ngọn núi xa dần sau màn sương. Thanh bước chậm bên cạnh chị, không nói nhiều, nhưng luôn giữ nhịp đi vừa đủ để hai người không phải vội vã. Trong khoảng lặng ấy, Hạnh Thu chợt hiểu rằng có những dấu khắc trên đá cần được giải mã bằng tri thức, còn những dấu ấn trong lòng người chỉ hiện rõ qua thời gian. Và đôi khi, điều đáng quý nhất trong một hành trình không phải là tìm được câu trả lời cuối cùng, mà là gặp được người cùng mình đủ kiên nhẫn đi đến tận nơi câu hỏi bắt đầu.

 KIMSOHA – Hành trình giải mã những bí ẩn của đất trời bằng tri thức, khảo sát thực địa và sự tôn trọng những giá trị văn hóa truyền thống