1. Trang chủ
2. NHÀ KIM (1115-1234)

NHÀ KIM

- Sau khi triều Nhà Tây Hạ suy yếu, cục diện phương Bắc Trung Hoa chuyển sang thế đối đầu giữa Nhà Kim và Nam Tống. Tiền tệ của Nhà Kim mang đặc trưng giao thoa giữa văn hóa Nữ Chân và hệ thống tiền tệ Hán truyền thống, phản ánh một đế quốc quân sự nhưng vẫn dựa trên nền tảng kinh tế Trung nguyên.

- Nhà Kim do tộc Nữ Chân lập ra năm 1115, sau khi đánh bại Nhà Liêu và chiếm vùng Hoa Bắc của Bắc Tống. Khi kiểm soát Trung nguyên, họ tiếp quản luôn hệ thống đúc tiền kiểu Hán: tiền tròn, lỗ vuông, chữ Hán đúc nổi.

- Đồng tiền tiêu biểu đầu tiên là “Chính Long Nguyên Bảo” (正隆元宝), đúc dưới thời Kim Hải Lăng Vương Hoàn Nhan Lượng (niên hiệu Chính Long, 1156–1161). Tiền có dạng đồng xu truyền thống, đường kính khoảng 2,4–2,5 cm, chất liệu chủ yếu là đồng pha thiếc. Sau đó xuất hiện các loại như:

+ Đại Định Thông Bảo (大定通宝) – thời Kim Thế Tông, giai đoạn kinh tế ổn định và phồn thịnh nhất.

+ Thái Hòa Thông Bảo (泰和通宝) – thời Kim Chương Tông.

+ Một số loại tiền bằng sắt được đúc khi thiếu đồng.

* Đặc điểm đáng chú ý của tiền Nhà Kim:

- Kế thừa hệ thống tiền Hán hóa: Giữ hình thức tiền tròn lỗ vuông tượng trưng “trời tròn đất vuông”.

- Chữ viết đa dạng: Có tiền khắc chữ Hán, có loại dùng cả chữ Nữ Chân (về sau ít phổ biến).

- Chất lượng kim loại không đồng đều: Cuối triều Kim, do chiến tranh liên miên với Nam Tống và sự trỗi dậy của Mông Cổ, hàm lượng đồng giảm, tiền mỏng và nhẹ hơn.

- Xuất hiện tiền giấy: Nhà Kim phát hành giao tử và hội tử, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hệ thống tiền giấy phát triển trước đó của Nam Tống. Tuy nhiên, do lạm phát và tài chính suy yếu, tiền giấy mất giá mạnh vào cuối triều.

- Về khảo cổ, tiền Nhà Kim thường được tìm thấy nhiều ở vùng Hoa Bắc, Nội Mông, Liêu Ninh – những nơi từng là trung tâm chính trị và quân sự của triều đại này. Ở Việt Nam, tiền Nhà Kim thỉnh thoảng xuất hiện trong các hũ tiền cổ chôn cùng tiền Tống và Liêu, do hoạt động thương mại hoặc tích trữ thời trung đại.

- Năm 1234, Nhà Kim bị quân Mông Cổ và Nam Tống liên minh tiêu diệt, chấm dứt một triều đại từng làm thay đổi cán cân quyền lực Đông Á. Hệ thống tiền tệ của họ trở thành cầu nối quan trọng giữa mô hình tiền kim loại truyền thống và sự phát triển mạnh mẽ của tiền giấy thời sau.