1. Trang chủ
2. TRIỀU NGUYÊN (1280-1368)

NHÀ NGUYÊN

- Sau khi Nhà Kim sụp đổ năm 1234, người Mông Cổ từng bước thống nhất Trung Hoa và lập ra Nhà Nguyên dưới thời Hốt Tất Liệt. Tiền tệ thời Nguyên đánh dấu bước chuyển mạnh từ tiền kim loại sang tiền giấy quy mô đế quốc, phản ánh mô hình quản lý tài chính tập trung và mạng lưới thương mại rộng khắp Á – Âu.

- Ban đầu, khi mới chiếm Hoa Bắc, triều đình vẫn cho lưu hành tiền đồng cũ của Kim và Tống để ổn định kinh tế. Tuy nhiên, từ khi chính thức lập quốc (1271), Nhà Nguyên đẩy mạnh phát hành tiền giấy (bảo sao – 钞), coi đây là phương tiện thanh toán chủ đạo.

1. Tiền giấy thời Nguyên

Loại nổi tiếng nhất là:

• Trung Thống Nguyên Bảo Sao (中统元宝钞) – phát hành năm 1260.
• Chí Nguyên Thông Hành Bảo Sao (至元通行宝钞) – phát hành năm 1287.
• Tiền giấy được in trên giấy vỏ cây dâu, đóng ấn triều đình, có quy định quy đổi sang bạc. Nhà Nguyên bắt buộc dân chúng sử dụng tiền giấy trong giao dịch lớn. Đây là hệ thống tiền giấy đầu tiên trên thế giới được áp dụng trên phạm vi đế quốc rộng lớn.

Nhà du hành Marco Polo từng ghi chép chi tiết về việc triều đình Nguyên in tiền giấy và buộc thương nhân khắp nơi phải chấp nhận, coi đó là điều kỳ diệu của phương Đông.

2. Tiền kim loại

Dù tiền giấy giữ vai trò chính, Nhà Nguyên vẫn đúc tiền đồng như:

• Chí Nguyên Thông Bảo (至元通宝)
• Đại Nguyên Thông Bảo (大元通宝)

Hình thức vẫn là tiền tròn lỗ vuông, chữ Hán. Tuy nhiên, số lượng không nhiều và chủ yếu dùng ở vùng nông thôn hoặc khu vực biên viễn.

3. Bạc và thương mại quốc tế

Thời Nguyên, thương mại Á – Âu phát triển mạnh nhờ “Con đường Tơ lụa” dưới sự kiểm soát của đế quốc Mông Cổ. Bạc thỏi (ngân đĩnh) được dùng làm đơn vị tích trữ giá trị lớn. Hệ thống tiền tệ thời Nguyên vì thế gồm ba tầng:

• Tiền giấy (chủ đạo)
• Tiền đồng (phụ trợ)
• Bạc thỏi (tích trữ và giao dịch lớn)

4. Khủng hoảng lạm phát

- Về cuối triều, do chiến tranh và chi tiêu lớn, triều đình in tiền giấy quá mức khiến lạm phát nghiêm trọng. Tiền mất giá, kinh tế suy thoái, góp phần làm suy yếu Nhà Nguyên trước khi bị Nhà Minh lật đổ năm 1368.

- Về khảo cổ và sưu tầm, tiền giấy nguyên bản thời Nguyên rất hiếm do chất liệu dễ hư hỏng; trong khi tiền đồng “Đại Nguyên Thông Bảo” hay “Chí Nguyên Thông Bảo” vẫn được tìm thấy trong các hũ tiền cổ tại Hoa Bắc và một số khu vực Đông Nam Á do giao thương thời trung đại.