1. Trang chủ
2. NHÀ BẮC TỐNG (960-1127)

THỜI KỲ BẮC TỐNG

- Bắc Tống là giai đoạn đầu của triều Tống trong lịch sử Trung Hoa, mở đầu năm 960 khi tướng Triệu Khuông Dận phát động binh biến Trần Kiều, lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Tống Thái Tổ. Sau thời kỳ loạn lạc của Ngũ Đại Thập Quốc, Bắc Tống thực hiện công cuộc thống nhất phần lớn lãnh thổ Trung nguyên, chấm dứt tình trạng cát cứ quân phiệt kéo dài hơn nửa thế kỷ. Kinh đô đặt tại Biện Kinh (nay là Khai Phong), một trong những đô thị phồn hoa và đông dân nhất thế giới đương thời.

- Khác với nhiều triều đại trước, Bắc Tống chủ trương “trọng văn khinh võ”, hạn chế quyền lực tướng lĩnh, tập trung binh quyền và tài chính vào triều đình trung ương. Chính sách này giúp giảm nguy cơ nội loạn nhưng cũng khiến quân đội thiếu sức chiến đấu trước các thế lực phương bắc như Liêu và Tây Hạ. Bộ máy hành chính được kiện toàn, khoa cử phát triển rực rỡ, tầng lớp sĩ đại phu trở thành trụ cột quốc gia. Đây là thời kỳ Nho học được chấn hưng và phát triển thành Tân Nho học (Lý học), đặt nền tảng tư tưởng cho xã hội Trung Hoa nhiều thế kỷ sau.

- Về kinh tế, Bắc Tống là một trong những giai đoạn thịnh vượng nhất trong lịch sử phong kiến Trung Quốc. Nông nghiệp mở rộng nhờ giống lúa mới, kỹ thuật thủy lợi và công cụ canh tác cải tiến. Thủ công nghiệp và thương mại phát triển mạnh, xuất hiện tiền giấy (giao tử), mạng lưới chợ búa, bến cảng sầm uất. Biện Kinh trở thành trung tâm thương mại quốc tế, giao thương với Triều Tiên, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á.

- Văn hóa – khoa học đạt nhiều thành tựu nổi bật. Nghệ thuật hội họa sơn thủy, thư pháp, thi từ phát triển cao. Kỹ thuật in khắc gỗ và in chữ rời được cải tiến; thuốc súng, la bàn và kỹ thuật đóng tàu tiến bộ đáng kể. Nhiều công trình sử học, địa lý, y học ra đời, phản ánh một xã hội trí thức năng động và sáng tạo.

- Tuy nhiên, về quân sự, Bắc Tống gặp nhiều khó khăn. Phía bắc tồn tại nhà Liêu của người Khiết Đan và phía tây là Tây Hạ của người Đảng Hạng. Triều đình phải nộp cống phẩm để duy trì hòa bình. Đến đầu thế kỷ XII, người Nữ Chân nổi lên lập ra nhà Kim, liên minh với Tống đánh Liêu, nhưng sau đó quay sang tấn công Tống. Năm 1127, biến cố Tĩnh Khang xảy ra, quân Kim chiếm Biện Kinh, bắt hai vua Tống là Huy Tông và Khâm Tông, chấm dứt Bắc Tống. Triều đình còn lại rút xuống phía nam lập nên Nam Tống.

Tổng thể, Bắc Tống là triều đại nổi bật về phát triển kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật, đặt nền móng cho sự hưng thịnh đô thị và thương mại ở Trung Hoa trung đại. Dù kết thúc trong biến cố quân sự nghiêm trọng, ảnh hưởng của Bắc Tống đối với tư tưởng, nghệ thuật và mô hình quản trị nhà nước vẫn kéo dài sâu rộng trong lịch sử Á Đông.