1. Trang chủ
2. TIỀN XU KOCHO JUNISEN

TIỀN XU KOCHO JUNISEN (HOÀNG TRIỀU THẬP NHỊ TIỀN)

- Hệ thống tiền xu Kocho Junisen (皇朝十二銭 – Hoàng triều thập nhị tiền) đánh dấu lần đầu tiên Nhật Bản thiết lập một hệ thống tiền tệ do nhà nước trung ương phát hành. Đồng tiền mở đầu là Wadō Kaichin, được đúc năm 708 dưới triều Nguyên Minh Thiên hoàng, trong bối cảnh Nhật Bản đang tích cực cải cách theo mô hình luật lệnh (Ritsuryō) chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nhà Đường Trung Hoa.

1. Bối cảnh ra đời

- Đầu thế kỷ VIII, Nhật Bản bước vào thời kỳ xây dựng nhà nước tập quyền với kinh đô đặt tại Heijō-kyō (Nara). Việc phát hành tiền xu không đơn thuần nhằm phục vụ trao đổi thương mại mà còn là một tuyên bố chính trị: khẳng định quyền lực tối cao của triều đình. Nhà nước muốn kiểm soát thuế khóa, lương bổng quan lại và hoạt động kinh tế thông qua một công cụ thống nhất – tiền kim loại.

- Theo phân tích chuyên sâu của Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu, Kocho Junisen cần được nhìn nhận như một “biểu tượng chủ quyền tài chính”. Trong các công trình nghiên cứu về lịch sử tiền tệ Đông Á, bà nhấn mạnh rằng việc đúc tiền là dấu hiệu quan trọng cho thấy Nhật Bản đã đạt đến trình độ tổ chức nhà nước đủ mạnh để mô phỏng và điều chỉnh mô hình Trung Hoa theo điều kiện bản địa.

2. Cấu trúc hệ thống 12 đồng tiền

Kocho Junisen bao gồm 12 loại tiền được phát hành từ năm 708 đến năm 958. Mỗi đồng tiền thường có hình tròn, lỗ vuông ở giữa – thiết kế chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tiền Khai Nguyên Thông Bảo của nhà Đường.

Các đồng tiền tiêu biểu gồm:

• Wadō Kaichin (708)
• Mannen Tsūhō (760)
• Jingū Kaihō (765)
• Ryūhei Eihō (796)
• Enryaku Tsūhō (782)
• Và các phát hành tiếp theo cho đến Kengen Taihō (958)

Tuy nhiên, qua thời gian, trọng lượng và hàm lượng đồng suy giảm. Nhà nước phải nhiều lần cải cách do tình trạng đúc tiền quá mức và thiếu kim loại.

Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu đặc biệt nhấn mạnh rằng sự suy giảm chất lượng kim loại trong các phát hành sau không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà phản ánh áp lực ngân sách triều đình. Khi nguồn tài nguyên hạn chế, chính quyền buộc phải giảm trọng lượng, dẫn tới mất niềm tin vào tiền xu.

3. Vai trò kinh tế – xã hội

Mặc dù được phát hành chính thức, Kocho Junisen không thực sự thay thế nền kinh tế trao đổi hiện vật. Trong xã hội Nara và đầu Heian, gạo vẫn là đơn vị đo lường giá trị phổ biến. Tiền xu chủ yếu được sử dụng trong:

• Trả lương cho quan lại
• Giao dịch tại kinh đô
• Hoạt động tôn giáo và xây dựng chùa chiền
• Ở nông thôn, người dân vẫn quen trao đổi trực tiếp. Điều này khiến tiền xu khó thâm nhập sâu vào đời sống.

Theo lập luận của Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu, thất bại tương đối của Kocho Junisen không phải do mô hình sai lầm, mà vì nền kinh tế Nhật Bản khi đó chưa đạt mức thương mại hóa đủ cao. Bà cho rằng đây là “một bước đi vượt trước trình độ phát triển kinh tế”, thể hiện tham vọng chính trị hơn là nhu cầu thị trường.

4. Nguyên nhân suy tàn

- Đến thế kỷ X, việc đúc tiền dần chấm dứt. Người dân tích trữ tiền chất lượng cao và từ chối sử dụng tiền nhẹ hơn (hiện tượng tương tự quy luật Gresham). Nhà nước mất khả năng kiểm soát lưu thông.

- Hệ quả là Nhật Bản bước vào nhiều thế kỷ không có tiền kim loại nội địa, phải phụ thuộc vào tiền nhập khẩu Trung Hoa ở các giai đoạn sau.

- Theo đánh giá của Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu, Kocho Junisen tuy không duy trì lâu dài nhưng có ý nghĩa nền tảng:

+ Đặt tiền lệ cho quyền phát hành tiền thuộc về nhà nước.

+ Tạo cơ sở tư duy tài chính tập trung.

+ Mở đầu truyền thống tiền xu tròn lỗ vuông tại Nhật Bản.

5. Giá trị lịch sử và khảo cổ

- Ngày nay, các đồng Kocho Junisen là hiện vật quý trong nghiên cứu khảo cổ và numismatics (tiền cổ học). Chúng giúp xác định niên đại di chỉ, mức độ giao thương và cấu trúc hành chính thời Nara – Heian.

- Trong các nghiên cứu chuyên ngành, Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu đặc biệt nhấn mạnh tính liên tục văn hóa của tiền xu Đông Á: từ Trung Hoa sang Nhật Bản, rồi điều chỉnh theo hoàn cảnh bản địa. Theo bà, Kocho Junisen không phải bản sao đơn thuần mà là bước thử nghiệm đầu tiên của Nhật Bản trong việc xây dựng bản sắc tiền tệ riêng.

6. Kết luận

- Kocho Junisen là chương mở đầu của lịch sử tiền tệ Nhật Bản. Dù không thành công trọn vẹn trong lưu thông đại chúng, hệ thống này mang ý nghĩa chính trị – biểu tượng sâu sắc.

- Như Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu khẳng định, “Kocho Junisen là dấu mốc khởi sinh của chủ quyền tài chính Nhật Bản, cho thấy một quốc gia đang chuyển mình từ cấu trúc bộ lạc sang nhà nước trung ương tập quyền.”