CĂN PHÒNG BỊ BỊT KÍN TRONG NGÔI NHÀ CỔ - DẤU TÍCH CỦA KHÔNG GIAN THỜ TỰ, KIẾN TRÚC ẨN HAY BÍ MẬT GIA TỘC BỊ CHÔN VÙI QUA NHIỀU THẾ HỆ?

CĂN PHÒNG BỊ BỊT KÍN TRONG NGÔI NHÀ CỔ - DẤU TÍCH CỦA KHÔNG GIAN THỜ TỰ, KIẾN TRÚC ẨN HAY BÍ MẬT GIA TỘC BỊ CHÔN VÙI QUA NHIỀU THẾ HỆ?

Trong quá trình khảo sát nhà cổ, có những chi tiết kiến trúc tưởng như bình thường nhưng lại chứa đựng nhiều thông tin về lịch sử sử dụng công trình. Một ô cửa bị xây kín, một bức tường dày bất thường hay một khoảng không gian không xuất hiện trên bản vẽ hiện trạng có thể khiến người nghiên cứu đặt ra hàng loạt câu hỏi. Đó là dấu tích của một căn phòng cũ, một lối đi đã bị thay đổi, hay một giải pháp kiến trúc nhằm bảo vệ công trình trước những điều kiện sinh hoạt của một thời kỳ khác?

Câu chuyện lần này bắt đầu khi ông Nguyễn Văn Thành, chủ một ngôi nhà cổ nằm giữa vùng trung du, phát hiện phía sau gian thờ gia tiên có một bức tường được xây khác biệt so với những bức tường còn lại. Khi gõ nhẹ, một phần tường phát ra âm thanh rỗng. Gia đình nghi ngờ phía sau đó từng tồn tại một căn phòng bị bịt kín từ nhiều thế hệ trước. Ông Thành tìm đến KIMSOHA, mong muốn được khảo sát và làm rõ nguồn gốc của không gian kiến trúc bí ẩn này.

Theo lời ông Thành, ngôi nhà thuộc sở hữu của dòng họ đã qua nhiều đời. Công trình ban đầu có ba gian chính, một gian phụ phía sau và khu vực thờ tự nằm ở vị trí trang trọng nhất. Trong quá trình sửa chữa cách đây khoảng bốn mươi năm, một người trong gia đình đã cho xây kín một ô cửa nằm bên phải gian thờ. Từ đó, khu vực này không còn được sử dụng. Những người lớn tuổi chỉ kể rằng phía sau bức tường có một căn phòng nhỏ, nhưng không ai giải thích rõ chức năng của nó. Một số người cho rằng đây từng là nơi cất giữ gia phả và đồ thờ cổ; người khác lại nói đó là căn phòng dành cho người trông coi nhà thờ họ. Đặc biệt, gia đình còn lưu truyền câu chuyện rằng không được tự ý mở bức tường vì có thể làm xáo trộn không gian thờ tự của tổ tiên. Ông Thành muốn biết liệu những lời truyền lại có căn cứ lịch sử hay chỉ là sự thận trọng của người xưa.

Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiêm tinh và Thần số học KIMSOHA, tiếp nhận hồ sơ và đề nghị không tác động vào bức tường trước khi hoàn thành khảo sát. Theo bà, khi nghiên cứu nhà cổ và không gian thờ tự, cần đặc biệt chú ý đến bố cục tổng thể, hướng tiếp cận, sự phân chia giữa không gian sinh hoạt và không gian tín ngưỡng. Trong kiến trúc truyền thống, một căn phòng nằm phía sau hoặc bên cạnh gian thờ có thể đảm nhiệm nhiều chức năng: lưu giữ đồ tế tự, bảo quản gia phả, cất giữ vật dụng của dòng họ hoặc phục vụ người quản lý nhà thờ. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào vị trí của căn phòng để xác định chức năng ban đầu. Cần đối chiếu với dấu tích kiến trúc, tư liệu gia đình và tập quán sinh hoạt của từng thời kỳ. Bà cũng nhấn mạnh rằng việc tìm hiểu một không gian cũ phải tôn trọng niềm tin và nếp sinh hoạt của gia đình, không biến những câu chuyện truyền miệng thành kết luận khi chưa có bằng chứng.

Tiến sĩ Phạm Thanh thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoáng sản KIMSOHA được giao nhiệm vụ đánh giá kết cấu khu vực nghi vấn. Khi quan sát bức tường, ông nhận thấy phần vữa tại khu vực trung tâm có màu sắc và kết cấu khác với hai bên. Chiều dày tường cũng có dấu hiệu thay đổi. Phía dưới chân tường xuất hiện một đường tiếp giáp chạy ngang, có thể là ranh giới giữa phần xây cũ và phần xây bổ sung. Những dấu hiệu này cho thấy khu vực đã từng được can thiệp, nhưng chưa đủ để xác định phía sau chắc chắn là một căn phòng. Ông đề nghị tiến hành đo kích thước, chụp ảnh chi tiết, kiểm tra bề mặt và sử dụng phương pháp khảo sát không phá hủy phù hợp để đánh giá cấu trúc bên trong. Việc khoan, đục hoặc tháo gạch khi chưa có phương án kỹ thuật là điều không nên thực hiện, đặc biệt đối với công trình cổ có kết cấu chưa được xác định đầy đủ.

Đoàn khảo sát bắt đầu lập bản vẽ hiện trạng toàn bộ ngôi nhà. Tiến sĩ Phạm Thanh đo chiều dài, chiều rộng các gian, xác định vị trí cột, tường chịu lực và những phần đã được sửa chữa. Khi đối chiếu kích thước, ông phát hiện khoảng cách giữa gian thờ và bức tường phía sau lớn hơn so với những gì có thể quan sát từ bên ngoài. Một phần diện tích dường như chưa được giải thích trong mặt bằng hiện trạng. Đây là dữ kiện đáng chú ý, bởi nó có thể liên quan đến một không gian cũ đã bị thu hẹp hoặc một kết cấu tường kép. Ông đánh dấu khu vực cần khảo sát bổ sung, đồng thời kiểm tra các vị trí tiếp giáp mái và nền để xác định liệu phía sau có khoảng rỗng liên tục hay chỉ là một cấu tạo kiến trúc đặc biệt.

Trong lúc đó, Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu cùng ông Thành tìm lại những tài liệu gia đình. Một cuốn sổ ghi chép cũ có danh sách đồ thờ, vật dụng và các khoản chi sửa chữa nhà thờ họ. Trong một trang đã ố vàng, có dòng chữ nhắc đến việc “sửa cửa buồng trong, gia cố vách phía hậu”. Không có ngày tháng đầy đủ, nhưng nét chữ và cách ghi chép cho thấy tài liệu có thể được lập từ nhiều thập niên trước. Chi tiết này khiến Hạnh Thu chú ý, bởi từ “buồng trong” có thể là cách gọi một không gian phụ nằm phía sau gian chính. Tuy nhiên, bà không vội xem đó là bằng chứng xác nhận căn phòng bị bịt kín. Cần tìm thêm tài liệu, đối chiếu cách dùng từ trong các trang khác và xác định thời điểm sửa chữa. Một dòng ghi chép ngắn đôi khi có giá trị định hướng nghiên cứu, nhưng không thể thay thế hồ sơ kiến trúc.

Đến buổi chiều, đoàn khảo sát tiến hành kiểm tra khu vực tường bằng phương pháp ghi nhận hình ảnh và đánh giá không phá hủy theo điều kiện thực tế.

Kết quả sơ bộ cho thấy cấu trúc bức tường không đồng nhất trên toàn bộ bề mặt. Một vùng ở giữa có đặc điểm khác biệt so với hai bên, nhưng chưa thể xác định đó là khoảng rỗng, lớp xây chèn hay vật liệu có mật độ khác nhau. Tiến sĩ Phạm Thanh giải thích rằng các tín hiệu khảo sát có thể bị ảnh hưởng bởi độ ẩm, loại vật liệu, chiều dày tường và những lần sửa chữa trước đây. Vì vậy, không thể nhìn một vùng tín hiệu khác biệt rồi kết luận có căn phòng hoặc đồ vật được cất giấu phía sau. Muốn xác định rõ hơn, cần lựa chọn phương pháp phù hợp với vật liệu và cấu tạo công trình, đồng thời đối chiếu với bản vẽ, dấu vết bề mặt và tư liệu lịch sử.

Một chi tiết khác được phát hiện ở phía ngoài ngôi nhà. Tại vị trí tương ứng với bức tường nghi vấn, nền sân có một đoạn gạch xếp theo hướng khác với phần còn lại. Đường gạch này kéo dài đến một bức tường phụ phía sau, nơi hiện đang đặt những vật dụng ít sử dụng. Ông Thành cho biết khu vực ấy trước đây từng có một lối đi nhỏ, nhưng đã bị thu hẹp khi gia đình xây thêm nhà phụ. Tiến sĩ Hạnh Thu nhận định rằng có thể bố cục cũ của ngôi nhà đã thay đổi đáng kể qua nhiều lần cải tạo. Nếu căn phòng phía sau gian thờ từng tồn tại, lối tiếp cận có thể nằm ở một hướng khác chứ không nhất thiết phải mở trực tiếp từ gian chính. Bà đề nghị gia đình tiếp tục tìm kiếm ảnh chụp cũ, đặc biệt là những bức ảnh ghi lại mặt sau và hai bên ngôi nhà.

Khi được hỏi về ý nghĩa phong thủy của căn phòng bị bịt kín, Tiến sĩ Hạnh Thu cho rằng không gian thờ tự trong quan niệm truyền thống cần được bố trí trang nghiêm, ổn định và phù hợp với cấu trúc chung của ngôi nhà. Một phòng phụ phía sau gian thờ có thể phục vụ việc bảo quản đồ tế tự hoặc lưu giữ những tư liệu quan trọng của dòng họ. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định việc bịt kín căn phòng sẽ làm thay đổi long mạch, ảnh hưởng đến vận khí hay gây ra những sự kiện bất thường trong gia đình. Phong thủy truyền thống cần được nghiên cứu như một hệ thống quan niệm văn hóa về không gian cư trú, không nên sử dụng để tạo ra nỗi lo sợ. Điều quan trọng nhất trong trường hợp này là xác định đúng lịch sử kiến trúc và bảo đảm an toàn cho công trình.

Ông Thành kể thêm rằng trong gia đình từng có một người giữ chìa khóa của căn phòng cũ, nhưng sau khi người này qua đời, không ai biết chìa khóa được cất ở đâu. Một số vật dụng thờ tự trước đây cũng không còn được tìm thấy. Có người cho rằng chúng đã được chuyển đi khi sửa nhà, nhưng không có biên bản bàn giao. Câu chuyện ấy khiến cuộc khảo sát có thêm một hướng nghiên cứu: không chỉ tìm hiểu căn phòng, mà còn xác minh lịch sử lưu giữ và di chuyển đồ vật của dòng họ. Tiến sĩ Hạnh Thu khuyên gia đình nên lập danh mục những hiện vật còn tồn tại, ghi nhận nguồn gốc theo lời kể của từng người và bảo quản những tài liệu cũ trong điều kiện phù hợp. Nếu phát hiện hiện vật có giá trị lịch sử hoặc văn hóa, cần liên hệ chuyên gia và cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn thẩm định, bảo quản.

Sau khi hoàn tất đợt khảo sát ban đầu, hai tiến sĩ thống nhất chưa đề xuất mở bức tường. Hồ sơ cần bổ sung bản vẽ mặt bằng, ảnh tư liệu qua các thời kỳ, kết quả kiểm tra không phá hủy và đánh giá kết cấu của khu vực nghi vấn. Nếu có đủ cơ sở xác định phía sau tồn tại một không gian kiến trúc cũ, việc mở lại cần được thiết kế theo phương án bảo tồn, có chuyên gia phù hợp tham gia và được gia đình cùng cơ quan có thẩm quyền xem xét khi cần thiết. Tuyệt đối không tự ý đục phá để tìm đồ vật, bởi hành động đó có thể gây hư hỏng kết cấu, làm mất dấu tích lịch sử và ảnh hưởng đến sự an toàn của ngôi nhà.

Trước khi ra về, ông Thành đứng trước gian thờ, nhìn về phía bức tường đã được xây kín từ nhiều năm trước. Ông nói rằng gia đình đã quen với sự tồn tại của nó đến mức đôi khi không còn nghĩ phía sau có thể là một phần lịch sử chưa được biết đến. Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu nhẹ nhàng trả lời rằng những ngôi nhà cổ thường lưu giữ nhiều lớp ký ức, nhưng muốn tìm lại chúng phải bắt đầu bằng sự tôn trọng và những bằng chứng cụ thể. Tiến sĩ Phạm Thanh khép tập bản vẽ, nhắc rằng một bức tường có thể che khuất một khoảng không gian, nhưng các dấu vết về vật liệu, kích thước và kết cấu vẫn có thể giúp người nghiên cứu lần theo lịch sử của nó. Hạnh Thu nhìn ông, mỉm cười: “Có lẽ điều khó nhất không phải là tìm thấy cánh cửa đã bị đóng, mà là hiểu vì sao người xưa từng mở nó.”

             Hồ sơ KIMSOHA tạm thời ghi nhận ba giả thuyết: phía sau bức tường từng tồn tại một căn phòng phụ phục vụ sinh hoạt hoặc thờ tự; đây là cấu trúc tường kép hoặc khoang kỹ thuật của công trình; hoặc khu vực đã được cải tạo nhiều lần, tạo ra dấu hiệu giống một không gian bị bịt kín. Dòng ghi chép “sửa cửa buồng trong” trong cuốn sổ gia đình là đầu mối đáng chú ý, nhưng vẫn cần được đối chiếu với tư liệu và kết quả khảo sát kiến trúc. Chưa có bằng chứng xác nhận căn phòng chứa gia phả, đồ thờ cổ hay vật phẩm quý giá. Bí mật của ngôi nhà vẫn nằm phía sau lớp tường cũ, chờ được giải mã bằng một quá trình nghiên cứu cẩn trọng, không xâm phạm những giá trị mà nhiều thế hệ đã gìn giữ.

KIMSOHA – Hành trình giải mã những bí ẩn của đất trời bằng tri thức, khảo sát thực địa và sự tôn trọng những giá trị văn hóa truyền thống.