PHIẾN ĐÁ KHẮC HÌNH PHƯỢNG HOÀNG - MẬT MÃ CỦA NGƯỜI XƯA HAY DẤU TÍCH CỦA MỘT NỀN VĂN HÓA CỔ?

PHIẾN ĐÁ KHẮC HÌNH PHƯỢNG HOÀNG - MẬT MÃ CỦA NGƯỜI XƯA HAY DẤU TÍCH CỦA MỘT NỀN VĂN HÓA CỔ?

                Có những bí mật không nằm sâu dưới lòng đất, cũng chẳng ẩn mình trong những hang động tối tăm, mà hiện diện ngay trước mắt con người suốt hàng trăm năm. Một phiến đá nhỏ nằm bên bờ tường cũ, một đường nét tưởng như vô tình trên mặt đá, đôi khi lại khiến người ta đặt ra những câu hỏi vượt xa hình dáng ban đầu của nó. Trong hành trình nghiên cứu những thế đất mang dáng hình linh vật, Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu và Tiến sĩ Phạm Thanh đã từng gặp không ít dấu tích khiến họ phải dừng lại quan sát thật lâu. Nhưng câu chuyện về phiến đá hình phượng hoàng lần này lại bắt đầu từ một bức ảnh cũ, được gửi đến Trung tâm Nghiên cứu Chiêm tinh và Thần số học KIMSOHA vào một buổi chiều cuối thu.

            Người gửi ảnh là ông Lê Minh Quang, chủ khu đất nằm ở phía đông một ngọn đồi có hình dáng được người dân địa phương liên tưởng đến chim phượng đang dang cánh. Sau chuyến khảo sát trước đó, khi Tiến sĩ Hạnh Thu và Tiến sĩ Phạm Thanh nhận thấy một phiến đá nhỏ nằm gần khu vực bờ kè thấp phía đông sườn đồi, ông Quang đã tìm lại những bức ảnh gia đình chụp từ nhiều thập niên trước. Trong một tấm ảnh đã ngả màu, phía sau căn nhà gỗ cũ có thể nhìn thấy một phiến đá nằm sát chân hàng rào. Trên mặt đá dường như xuất hiện những đường nét uốn cong, tạo thành hình dáng gần giống một chiếc cánh chim. Điều khiến ông Quang chú ý là vị trí phiến đá trong bức ảnh gần như trùng khớp với vị trí mà đoàn khảo sát đã ghi nhận. Ông đặt câu hỏi: liệu đó chỉ là những vết nứt tự nhiên của đá, hay là một dấu tích do con người tạo ra từ rất lâu?

            Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu xem bức ảnh nhiều lần. Bà không vội đưa ra kết luận, nhưng những đường nét trên mặt đá khiến bà liên tưởng đến hình tượng phượng hoàng trong văn hóa phương Đông. Trong quan niệm truyền thống, phượng hoàng thường tượng trưng cho sự cao quý, sự tái sinh, vẻ đẹp và những giai đoạn chuyển mình của một vùng đất hay một dòng họ. Ở một số công trình kiến trúc cổ, hình tượng chim phượng còn được thể hiện qua hoa văn trên gỗ, đá, gốm và các vật dụng nghi lễ. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng không thể chỉ nhìn một vài đường nét giống cánh chim rồi khẳng định đó là biểu tượng phượng hoàng. Muốn hiểu được ý nghĩa của một dấu tích, trước hết phải xác định được nguồn gốc, bối cảnh và mối liên hệ của nó với những dấu vết văn hóa khác trong khu vực.

            Tiến sĩ Phạm Thanh đề nghị quay lại vị trí phiến đá để kiểm tra trực tiếp. Theo ông, trước khi bàn đến khả năng có bàn tay con người tác động, cần xem xét bản chất vật liệu, cấu trúc mặt đá và quá trình phong hóa. Một đường rãnh trên đá có thể hình thành do nứt vỡ, tác động của nước, sự thay đổi nhiệt độ hoặc quá trình bóc tách tự nhiên qua thời gian. Những đường nứt giao nhau đôi khi tạo thành hình dạng rất giống các biểu tượng quen thuộc trong trí tưởng tượng của con người. Vì vậy, ông muốn quan sát kỹ hướng phát triển của các vết rãnh, độ sâu, mặt cắt và sự khác biệt giữa phần bề mặt bên trong với lớp đá xung quanh.

          Sáng hôm sau, đoàn khảo sát trở lại ngọn đồi. Không gian phía đông yên tĩnh hơn những khu vực khác, nơi một hàng cây cổ thụ che bóng lên bờ tường đá thấp chạy dọc khu vườn cũ. Phiến đá không nằm riêng biệt giữa rừng như một tảng đá tự nhiên, mà được đặt sát chân một đoạn tường xếp bằng những viên đá có kích thước không đồng đều. Một phần phiến đá lộ lên khỏi mặt đất, phần còn lại nằm khuất dưới lớp đất và rễ cây nhỏ. Trên bề mặt có ba đường rãnh cong, một đường ngắn hơn chạy chéo về phía mép đá. Nhìn từ một góc nhất định, chúng thực sự gợi cảm giác giống những chiếc lông vũ xếp thành cánh chim. Nhưng khi thay đổi góc quan sát, hình dáng ấy lại không còn rõ ràng như ban đầu.

          Tiến sĩ Phạm Thanh dùng thước đo và thiết bị ghi nhận hình ảnh để lập hồ sơ hiện trạng. Ông nhận thấy phiến đá có màu sắc và cấu trúc tương đối tương đồng với một số viên đá được sử dụng trong đoạn tường thấp gần đó. Tuy nhiên, chưa thể xác định chúng có cùng nguồn khai thác hay được đưa đến từ những vị trí khác nhau. Trên bề mặt phiến đá xuất hiện những vùng phong hóa không đồng đều, trong đó một số đường rãnh có mép tương đối rõ, nhưng cũng có những đoạn bị mòn và phủ lớp vật chất tự nhiên. Ông đặc biệt lưu ý rằng sự khác biệt ấy chưa đủ để kết luận đây là dấu khắc nhân tạo. Cần có hình ảnh độ phân giải cao, khảo sát vi hình thái bề mặt và đánh giá chuyên môn về vật liệu trước khi đưa ra nhận định đáng tin cậy.

          Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Hạnh Thu tìm gặp một cụ cao niên từng sinh sống lâu năm tại khu vực. Cụ kể rằng từ thời ông bà mình, đoạn tường đá ấy đã tồn tại, nhưng không ai biết chính xác được xây dựng từ khi nào. Người trong vùng từng gọi khu vực này là “vườn cánh chim” bởi hình dáng của ngọn đồi nhìn từ phía xa. Có một câu chuyện truyền miệng rằng ngày trước, một gia đình có người làm nghề chạm khắc từng sinh sống ở đây. Họ thường lựa chọn những phiến đá có hình dáng đặc biệt để trang trí khu vườn. Tuy nhiên, cụ cũng thừa nhận đó chỉ là lời kể được truyền qua nhiều thế hệ, không có gia phả hay tài liệu nào chứng minh. Câu chuyện khiến Hạnh Thu chú ý, nhưng bà không xem truyền thuyết là bằng chứng lịch sử. Bà đề nghị ghi lại lời kể, đối chiếu với tư liệu địa phương và tìm kiếm những bức ảnh cũ khác của gia đình ông Quang.

          Buổi trưa, khi ánh nắng chiếu xiên qua tán cây, Tiến sĩ Phạm Thanh phát hiện một chi tiết đáng chú ý ở phần chân tường. Hai viên đá nằm cạnh phiến đá có những vết ghè tương đối thẳng, khác với bề mặt lồi lõm của các viên đá còn lại. Điều đó có thể gợi ý rằng đoạn tường đã từng được chỉnh sửa hoặc xếp đặt có chủ đích. Tuy nhiên, cũng có khả năng những vết này xuất hiện trong quá trình xây dựng, sửa chữa về sau. Ông ghi lại vị trí từng viên đá trên sơ đồ, chụp ảnh theo nhiều hướng và đánh dấu các điểm cần đối chiếu. Nếu phiến đá thực sự là một phần của cấu trúc kiến trúc cổ, việc nghiên cứu không thể tách nó khỏi toàn bộ đoạn tường, nền đất và lịch sử sử dụng khu vườn.

         Hạnh Thu đứng lặng trước phiến đá khá lâu. Bà cho rằng hình tượng phượng hoàng trong văn hóa truyền thống không chỉ mang ý nghĩa trang trí mà còn có thể gắn với quan niệm về trật tự, sự hài hòa và khát vọng tốt đẹp của con người. Nếu những đường nét kia là dấu khắc do người xưa tạo ra, điều đáng quan tâm không chỉ là chúng mô phỏng loài chim nào, mà còn là lý do người xưa lựa chọn hình tượng ấy để đặt tại vị trí này. Liệu đây là một chi tiết trang trí trong khu vườn, một dấu hiệu nhận biết của gia đình, hay chỉ là một mô-típ nghệ thuật được sử dụng phổ biến trong một giai đoạn lịch sử nhất định? Tất cả vẫn cần được đặt trong bối cảnh văn hóa cụ thể. Bà không muốn biến một phiến đá chưa rõ nguồn gốc thành một câu chuyện huyền bí chỉ vì hình dáng của nó gợi liên tưởng đến linh vật.

        Trước khi kết thúc buổi khảo sát, hai tiến sĩ thống nhất với ông Quang một nguyên tắc quan trọng: giữ nguyên hiện trạng phiến đá. Không cạo rêu, không dùng phấn tô lên các đường rãnh, không chà xát bề mặt và tuyệt đối không tự ý đào bới phần đất xung quanh. Những thao tác tưởng như đơn giản ấy có thể làm mất dấu vết bề mặt hoặc phá hủy mối liên hệ giữa phiến đá với cấu trúc ban đầu. Nếu kết quả ghi nhận cho thấy có dấu hiệu đáng kể của một di vật hoặc công trình cổ, cần mời chuyên gia khảo cổ và cơ quan chuyên môn có thẩm quyền đánh giá. KIMSOHA chỉ thực hiện việc ghi nhận, khảo sát trong phạm vi chuyên môn phù hợp, không thay thế hoạt động thẩm định di sản.

          Trên đường trở về, Tiến sĩ Hạnh Thu mở lại bức ảnh cũ trên máy tính bảng. Ánh sáng trong ảnh không rõ, nhưng đường nét trên phiến đá dường như hiện lên khác với những gì họ vừa quan sát ngoài thực địa. Tiến sĩ Phạm Thanh nhìn sang, nhẹ nhàng nói rằng đôi khi một dấu vết cần được nhìn từ nhiều góc độ mới có thể hiểu đúng bản chất của nó. Hạnh Thu mỉm cười, đáp rằng con người cũng vậy, không thể chỉ nhìn một khoảnh khắc mà vội vàng kết luận về cả một hành trình. Câu nói khiến cả hai cùng im lặng trong giây lát. Ngoài cửa kính, ngọn đồi hình phượng dần lùi lại phía sau, bóng cây đổ dài trên con đường nhỏ.

        Hồ sơ khảo sát được lập với ba giả thuyết cần tiếp tục kiểm chứng: đường rãnh hình thành tự nhiên do phong hóa và nứt vỡ; phiến đá từng được con người gia công nhưng chưa xác định mục đích; hoặc đây là một chi tiết thuộc cấu trúc cảnh quan, kiến trúc hay trang trí của khu vườn cũ. Chưa giả thuyết nào đủ bằng chứng để được xem là kết luận. Điều còn lại sau chuyến đi không phải là lời giải cho một mật mã cổ, mà là một câu hỏi có giá trị nghiên cứu: liệu phía sau hình dáng tưởng như một cánh phượng kia có lưu giữ dấu vết về những con người từng sinh sống trên ngọn đồi này?

KIMSOHA – Hành trình giải mã những bí ẩn của đất trời bằng tri thức, khảo sát thực địa và sự tôn trọng những giá trị văn hóa truyền thống.

maydovang.com - 0339.999.928