TƯƠNG LAI NGÀNH KHOÁNG SẢN VIỆT NAM: KHI CÔNG NGHỆ, TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ DỮ LIỆU KHÔNG GIAN THAY ĐỔI CÁCH CHÚNG TA TIẾP CẬN TÀI NGUYÊN

TƯƠNG LAI NGÀNH KHOÁNG SẢN VIỆT NAM: KHI CÔNG NGHỆ, TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ DỮ LIỆU KHÔNG GIAN THAY ĐỔI CÁCH CHÚNG TA TIẾP CẬN TÀI NGUYÊN

Ngành khoáng sản đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Nếu trước đây hoạt động tìm kiếm, thăm dò và đánh giá tài nguyên phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của con người, các phương pháp khảo sát truyền thống và quá trình thu thập mẫu trực tiếp, thì ngày nay công nghệ đang mở ra những phương thức tiếp cận hoàn toàn mới.

Tôi cho rằng trong những năm tới, lợi thế cạnh tranh của ngành khoáng sản sẽ không chỉ nằm ở việc sở hữu những khu vực có tài nguyên, mà còn nằm ở năng lực ứng dụng khoa học công nghệ để nhận diện, đánh giá và quản lý tài nguyên một cách hiệu quả hơn.

1. Từ khảo sát truyền thống đến hệ thống dữ liệu địa chất số

Một trong những hạn chế của hoạt động nghiên cứu khoáng sản là dữ liệu thường được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, qua nhiều giai đoạn và đôi khi chưa được tích hợp thành một hệ thống thống nhất.

Bản đồ địa chất, tài liệu khảo sát, kết quả phân tích mẫu, dữ liệu địa vật lý và thông tin địa hình nếu được quản lý riêng biệt sẽ khiến quá trình tổng hợp, so sánh và đánh giá mất nhiều thời gian.

Giải pháp trong tương lai là xây dựng hệ thống dữ liệu địa chất số, trong đó các nguồn dữ liệu được chuẩn hóa, định vị không gian và liên kết với nhau.

Khi đó, người nghiên cứu có thể tiếp cận một khu vực không chỉ qua bản đồ hai chiều mà còn thông qua các lớp dữ liệu không gian, mô hình địa hình, cấu trúc địa chất và những kết quả khảo sát được tích lũy theo thời gian.

Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới quản trị dữ liệu tài nguyên khoáng sản hiện đại.

2. Drone và công nghệ ảnh phổ sẽ mở rộng khả năng khảo sát

Công nghệ Drone đang tạo ra nhiều cơ hội mới trong việc thu thập dữ liệu trên những khu vực rộng lớn, địa hình phức tạp hoặc khó tiếp cận.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc di chuyển và quan sát trực tiếp từng vị trí, người nghiên cứu có thể sử dụng dữ liệu ảnh hàng không để xây dựng mô hình địa hình, khảo sát bề mặt và hỗ trợ phân tích các biểu hiện địa chất.

Đặc biệt, công nghệ ảnh phổ và ảnh siêu phổ có khả năng ghi nhận thông tin phản xạ tại nhiều dải bước sóng khác nhau.

Những đặc trưng phổ này có thể hỗ trợ nhận diện một số nhóm khoáng vật và biểu hiện biến đổi bề mặt trong điều kiện phù hợp.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng ảnh phổ chủ yếu cung cấp thông tin về các đặc tính bề mặt. Không thể chỉ nhìn vào một hình ảnh phổ để kết luận chắc chắn về sự tồn tại hoặc trữ lượng của thân quặng nằm sâu dưới lòng đất.

Giá trị thực sự của công nghệ nằm ở khả năng kết hợp dữ liệu ảnh với bản đồ địa chất, khảo sát thực địa, phân tích mẫu và các phương pháp địa vật lý khác.

3. Trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi cách xử lý dữ liệu khoáng sản

Tôi đặc biệt quan tâm đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu địa chất.

Trong một dự án khảo sát, chúng ta có thể thu thập hàng nghìn hoặc hàng triệu điểm dữ liệu từ ảnh vệ tinh, Drone, thiết bị địa vật lý và các kết quả phân tích mẫu.

Nếu xử lý hoàn toàn thủ công, việc tìm kiếm mối quan hệ giữa các nhóm dữ liệu sẽ tốn nhiều thời gian.

Các thuật toán AI và Machine Learning có thể hỗ trợ phân loại hình ảnh, nhận diện mẫu hình, phát hiện sự tương đồng, xác định khu vực cần chú ý và xây dựng mô hình dự báo dựa trên dữ liệu huấn luyện phù hợp.

Tuy nhiên, AI không tự nhiên hiểu được bản chất địa chất. Chất lượng kết quả phụ thuộc vào dữ liệu đầu vào, phương pháp huấn luyện, khả năng kiểm định và kiến thức chuyên môn của người sử dụng.

Tôi cho rằng AI nên được xem là công cụ hỗ trợ nhà khoa học, chứ không phải phương tiện thay thế hoàn toàn chuyên gia địa chất.

4. Kết hợp nhiều công nghệ sẽ tạo ra một phương thức khảo sát toàn diện hơn

Một hướng phát triển đáng chú ý là kết hợp nhiều nhóm công nghệ trong cùng một chương trình nghiên cứu.

Chẳng hạn:

- Drone thu thập dữ liệu địa hình và hình ảnh bề mặt.

- Công nghệ ảnh phổ hỗ trợ phân tích đặc trưng khoáng vật.

- Địa vật lý cung cấp thông tin về sự thay đổi tính chất vật lý dưới bề mặt.

- GIS giúp quản lý và tích hợp dữ liệu không gian.

- AI hỗ trợ phân tích, phân loại và tìm kiếm các mối liên hệ trong dữ liệu.

- Khảo sát địa chất và phân tích mẫu giúp kiểm chứng các nhận định.

Khi được tổ chức thành một quy trình khoa học, những công nghệ này có thể bổ trợ cho nhau, giúp nâng cao chất lượng lựa chọn khu vực khảo sát và tối ưu hóa nguồn lực nghiên cứu.

Đây cũng là hướng tiếp cận mà tôi quan tâm trong quá trình nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ tại Trung tâm Nghiên cứu khoáng sản KIMSOHA.

5. Thách thức lớn nhất không chỉ là công nghệ mà còn là con người

Chúng ta có thể mua được thiết bị hiện đại, có thể đầu tư phần mềm và có thể thu thập khối lượng dữ liệu rất lớn.

Nhưng nếu thiếu đội ngũ có kiến thức chuyên môn, thiếu quy trình vận hành và không có khả năng kiểm chứng kết quả thì công nghệ rất dễ trở thành một khoản đầu tư không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Ngành khoáng sản cần những người vừa hiểu địa chất, vừa có khả năng tiếp cận công nghệ số, phân tích dữ liệu và tổ chức các chương trình khảo sát thực tế.

Bên cạnh đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị tư vấn, chủ mỏ và các cơ sở nghiên cứu.

Chỉ khi có sự kết nối này, những kết quả nghiên cứu mới có thể chuyển hóa thành giá trị ứng dụng thực tế.

6. Tôi nhìn thấy cơ hội lớn cho doanh nghiệp công nghệ khoáng sản Việt Nam

Việt Nam có tiềm năng tài nguyên khoáng sản đa dạng, nhưng để khai thác và sử dụng hiệu quả, chúng ta cần nâng cao chất lượng công tác điều tra, thăm dò, đánh giá và quản lý dữ liệu.

Không nhất thiết mọi giải pháp công nghệ đều phải bắt đầu bằng những dự án đầu tư khổng lồ. Có thể triển khai từng bước, từ xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng GIS, sử dụng Drone, phát triển quy trình phân tích ảnh phổ đến tích hợp các phương pháp khảo sát địa vật lý.

Điều quan trọng là phải lựa chọn đúng bài toán, đúng công nghệ và có phương pháp đánh giá hiệu quả rõ ràng.

Tôi tin rằng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ địa chất và khoáng sản, thay vì chỉ dừng lại ở việc mua sắm và sử dụng thiết bị có sẵn.

Đối với KIMSOHA, định hướng mà tôi quan tâm là tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng và phát triển các giải pháp khảo sát, phân tích dữ liệu không gian và công nghệ hỗ trợ đánh giá tiềm năng khoáng sản.

Đây là một hành trình cần thời gian, nguồn lực, sự hợp tác và đặc biệt là tinh thần nghiên cứu nghiêm túc.

TƯƠNG LAI NGÀNH KHOÁNG SẢN KHÔNG CHỈ THUỘC VỀ NHỮNG NGƯỜI SỞ HỮU TÀI NGUYÊN, MÀ CÒN THUỘC VỀ NHỮNG NGƯỜI BIẾT KHAI THÁC GIÁ TRỊ CỦA KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ DỮ LIỆU.