RỦI RO PHÁP LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN THEO LUẬT ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN 2024

RỦI RO PHÁP LÝ TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN THEO LUẬT ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN 2024

Phân tích từ góc nhìn quản trị pháp lý doanh nghiệp Phạm Hoa Hồng Nhung

- Khai thác khoáng sản là một trong những lĩnh vực có biên lợi nhuận cao nhưng cũng đồng thời chứa đựng rủi ro pháp lý lớn nhất trong nhóm ngành tài nguyên. Với sự thay đổi của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, khung quản lý nhà nước đối với hoạt động thăm dò và khai thác mỏ đã được siết chặt theo hướng minh bạch hơn, kiểm soát chặt hơn và tăng trách nhiệm môi trường rõ ràng hơn. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nếu không có chiến lược quản trị pháp lý bài bản rất dễ rơi vào tình trạng đình trệ dự án, bị xử phạt hành chính ở mức cao, thậm chí bị thu hồi giấy phép hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

- Rủi ro pháp lý thường phát sinh ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Nhiều nhà đầu tư vẫn giữ tư duy “tìm mỏ trước, xin phép sau”, tiến hành khoan, lấy mẫu hoặc khảo sát vượt quá phạm vi nghiên cứu thông thường mà chưa có giấy phép thăm dò hợp lệ. Theo quy định hiện hành, mọi hoạt động thăm dò nhằm xác định trữ lượng khoáng sản đều phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Nếu thực hiện khi chưa được cấp phép, hành vi này có thể bị xem là thăm dò trái phép, kéo theo nguy cơ xử phạt và đình chỉ hoạt động. Bên cạnh đó, dự án khai thác bắt buộc phải phù hợp với quy hoạch khoáng sản quốc gia hoặc quy hoạch cấp tỉnh. Việc bỏ qua bước rà soát quy hoạch có thể khiến toàn bộ chi phí khảo sát, đền bù, chuẩn bị đầu tư trở nên vô nghĩa vì hồ sơ không đủ điều kiện xem xét.

- Một rủi ro đáng chú ý khác là điều kiện về năng lực tài chính. Luật mới không chỉ xem xét vốn điều lệ trên giấy tờ mà đánh giá khả năng tài chính thực chất của doanh nghiệp thông qua báo cáo tài chính, năng lực ký quỹ phục hồi môi trường, khả năng đầu tư thiết bị và công nghệ khai thác cũng như năng lực thực hiện nghĩa vụ thuế, phí. Doanh nghiệp thành lập công ty dự án với vốn mỏng, thiếu nền tảng tài chính ổn định sẽ gặp khó khăn lớn trong quá trình thẩm định hồ sơ. Trong nhiều trường hợp, hồ sơ bị từ chối không phải vì thiếu tài nguyên mà vì không đáp ứng tiêu chí tài chính.

- Trong quá trình vận hành mỏ, rủi ro phổ biến nhất là khai thác vượt công suất hoặc vượt ranh giới được cấp phép. Thực tế thanh tra cho thấy nhiều mỏ không cập nhật chính xác sản lượng khai thác, mở rộng khai trường ra ngoài ranh giới phê duyệt hoặc vượt quá trữ lượng cho phép. Hành vi này không chỉ dẫn đến xử phạt hành chính và truy thu thuế tài nguyên mà còn có thể bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng, người quản lý trực tiếp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là rủi ro mà nhiều chủ đầu tư thường đánh giá thấp cho đến khi cơ quan thanh tra vào cuộc.

- Yếu tố môi trường cũng là một trọng tâm quan trọng của Luật Địa chất và Khoáng sản 2024. Doanh nghiệp phải lập phương án cải tạo, phục hồi môi trường ngay từ khi xin cấp phép, đồng thời thực hiện ký quỹ phục hồi theo quy định. Nghĩa vụ này không mang tính hình thức mà gắn liền với trách nhiệm dài hạn của doanh nghiệp sau khi kết thúc khai thác. Nhiều dự án gặp khó khăn tài chính ở giai đoạn cuối vì không dự trù đầy đủ chi phí môi trường. Việc không hoàn thành nghĩa vụ phục hồi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng được cấp phép ở các dự án sau.

- Đối với các khu vực phải thực hiện đấu giá quyền khai thác, rủi ro pháp lý còn nằm ở giai đoạn tính toán hiệu quả đầu tư. Nếu doanh nghiệp định giá mỏ dựa trên kỳ vọng lợi nhuận mà không tính đủ nghĩa vụ tài chính, chi phí môi trường, thuế tài nguyên và chi phí vận hành thực tế, việc trúng đấu giá có thể trở thành gánh nặng thay vì cơ hội. Không ít trường hợp thắng đấu giá nhưng không triển khai được dự án vì thiếu chuẩn bị pháp lý và tài chính.

- Ngoài ra, rủi ro còn đến từ yếu tố bên ngoài như tình trạng khai thác trái phép ở khu vực lân cận. Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, doanh nghiệp có thể bị nhầm lẫn sản lượng, bị liên đới trách nhiệm hoặc chịu ảnh hưởng đến uy tín hoạt động. Quản trị rủi ro pháp lý trong ngành khai thác mỏ vì vậy không chỉ là tuân thủ nội bộ mà còn phải kiểm soát toàn diện môi trường khai thác.

- Từ góc nhìn tư vấn pháp lý, tôi luôn khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện rà soát quy hoạch trước khi đầu tư, thẩm định pháp lý khu vực mỏ trước khi tham gia đấu giá, thiết lập hệ thống kiểm soát sản lượng minh bạch, dự trù đầy đủ chi phí môi trường và thực hiện kiểm tra tuân thủ định kỳ. Khai thác khoáng sản không còn là lĩnh vực có thể vận hành theo tư duy ngắn hạn. Đây là ngành đòi hỏi chiến lược pháp lý dài hạn, kỷ luật vận hành cao và sự chuẩn bị toàn diện.

- Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 không làm khó doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, mà tạo ra một chuẩn mực minh bạch và bền vững hơn. Rủi ro lớn nhất không nằm ở sự thay đổi của luật, mà nằm ở việc doanh nghiệp không kịp thích ứng. Quản trị pháp lý ngay từ giai đoạn tiền đầu tư chính là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển dài hạn của một dự án khai thác khoáng sản.

LIÊN HỆ TƯ VẤN THEO SỐ ĐT/ZALO: 0339.999.928 * Website: www.maydovang.com